Willy Sutton Heilkennið

Hver er Willy Sutton? Willy Sutton var vísast til afkasta mesti bankaræningji Bandarríkjana. Hann rændi hátt í hundrað banka og flúði úr mörgum fangelsum. Hann komst inn á fyrsta lista FBI yfir tíu mest eftirlýstu flóttamennina. Eftir að hann var handtekinn spurði fréttamaður hann afhverju hann rændi banka. Hann svaraði svo eftirminnilega: Afþví þar eru peningarnir.

Þetta ófleyga ummæli er fyndið því sóst var eftir siðferðislegri réttlætingu hans á glæpum sínum. Það sem er ekki fyndið er að það opinberar hugarfar ræningjans. Þar að segja að réttlæti og réttur annars fólks sé honum með öllu óviðkomandi. Það eina sem skiptir ræningjan máli er að bankar hafa mikið af peningum, afhverju þá ekki að taka eitthvað af þeim?

Þegar rætt er um hátekjuskatt kemur vafalaust upp spurninginn: “Afhverju ættu hinir ríku ekki að borga hærri skatta? Þeir eiga jú efni á því.” Ég kýs að kalla þetta Willy Sutton heilkennið. Í hvert sinn sem valdboðar og félagshyggjumenn hyggjast ná fram takmörkum sínum spyrja þeir ekki um siðferði eða réttindi. Þeir spyrja, hvar eru peningarnir. Á gamalt fólk ekki efni á lyfjunum sínum? Neyðum lyfjafyrirtækinn til að lækka verðin. Þurfa verkamenn meiri peninga? Hækkum lágmarkslaun, atvinnurekendur eiga nóg af peningum. Afhverju þá ekki að taka eitthvað af þeim?

Þá áttaði ég mig á því, að umræðan var ekki bara um hátekjuskatt og hina efnuðu. Heldur að hún væri um breiðara efni. Hvernig við tökum tillit, eða rétta sagt tökum ekki tillit til grundvallar siðferðis spurninga.

Sama hugarfar bergmálast oft frá hægrimönnum, jafnvel þegar þeir mæla gegn slíkum fyriráætlunum. Þeir eru sammála um að það sé allt í lagi að veifa kylfu til að fá það sem þú vilt. Þeir benda bara á að þeir geti náð meiru með því að veifa kylfunni sjaldnar. Þar að segja að lægri skattar auki hagvöxt sem muni síðar auka skatt tekjur ríkisins.

Það er kenning á bakvið allt þetta. Kenning sem breytir virðulegum og heiðvirðum borgurum í bankaræningja eða vitorðsmenn þeirra. Þetta er kenninginn um “almanna hagsmuni”. Samkvæmt henni er eina siðferðisgildið í stjórnmálum “almannaheill”. Allar aðrar nálganir svosem á grundvelli réttlætis eða réttinda, eru málinu óviðkomandi.

Þar sem enginn félagasamtök bera nafnið almenningur hverja hagsmunna er þá verið að gæta? Þar sem samfélagið er samansett af einstaklingum hver með sína hagsmuni er ómögulegt að skilgreina nákvæmlega hverjir tilheyra almenningi. Eru hinir efnuðu almenningur eða sérhagsmunahópur sem má fórna? Hvað með verkalýðsfélög eða lyfjaframleiðendur? Hver er almenningur og hver er fórnarlamb?

Í raun er þetta bara Willy Sutton heilkennið í jakkafötum. Ef einhver á peninga og einhver annar heldur að það væri hægt að nota þá í þágu “almanna hagsmuna” þá er allt leyfilegt. Það er sigur stjórnmálalegs siðleysis.

Le Juif Binni